De basisnota "Digitalisering, AI en Justitie:
Bezorgdheden en Voorstellen" (18 december 2025) is een strategisch
document dat pleit voor een fundamentele koerswijziging in de manier waarop de
Belgische justitie technologie implementeert. De rode draad is de "5
voor 12-actie": een oproep om digitalisering niet langer als een
losstaande IT-oefening te zien, maar als een middel om de rechtsstaat te
versterken met behoud van menselijkheid en onafhankelijkheid.
Hieronder volgt een overzichtelijk overzicht van de
belangrijkste punten uit de bronnen:
1. De Visie: Technologie als Ondersteuning, niet als
Vervanging
De nota stelt dat AI nooit de rechterlijke beoordeling mag
overnemen, maar wel de administratieve last moet verlichten. Geïnspireerd door
professor Brian Barry benadrukt het document dat AI vooral waarde heeft in:
- Het
structureren van dossiers: Automatische paginering, indexering en het
leggen van hyperlinks tussen bewijsstukken en wetsartikelen.
- Begrijpelijkheid:
Het genereren van samenvattingen van vonnissen en visuele schema’s zodat
de burger beter begrijpt waarom een beslissing is genomen.
- Toegankelijkheid:
Interactieve flowcharts en herinneringen voor termijnen om de drempel tot
het gerecht te verlagen.
2. De 5 Pijlers voor een Succesvolle Hervorming
Om de fouten uit het verleden te vermijden, stelt de nota
een kader voor op basis van vijf pijlers:
- Governance
(Bestuur): Er moet een onafhankelijke digitale raad en een
AI-toetsingsraad komen om te voorkomen dat commerciële
technologiebedrijven te veel macht krijgen over de publieke
dienstverlening.
- Langetermijnvisie:
Justitie heeft een meerjarenplan nodig waarbij digitale soevereiniteit en
mensgerichte technologie centraal staan.
- Betrokkenheid
van het werkveld: Magistraten, griffiers en advocaten moeten
"co-auteurs" zijn van nieuwe systemen. Technologie die top-down
wordt opgelegd zonder draagvlak, faalt systematisch.
- Burgergerichtheid:
De focus moet liggen op transparantie, begrijpelijke taal en het wegnemen
van fysieke en bureaucratische drempels.
- Laaghangend
fruit: Directe verbeteringen doorvoeren zonder grote budgetten, zoals
betere hardware en het koppelen van bestaande databases.
3. Kritische Analyse: Wat ging er mis?
De bronnen zijn kritisch over eerdere
digitaliseringsprojecten, zoals JustRestart en JustCase.
- JustRestart:
Ondanks miljoeneninvesteringen zijn de beloften van minder werklast en
meer gebruiksgemak na twee jaar nog niet waargemaakt. Er is sprake van
rechtsonzekerheid en de FOD Justitie zit volgens de nota onvoldoende zelf
aan het stuur, omdat de beheerskosten en prioriteiten bij externe partners
liggen.
- Gebrek
aan participatie: Projecten worden vaak uitgerold zonder voldoende
testing op de werkvloer, wat leidt tot frustratie en extra werkdruk in
plaats van verlichting.
4. Concrete Aanbevelingen en "Quick Wins"
De nota besluit met tastbare voorstellen om direct impact te
maken:
- Hardware
& IT: Voorzie kiosk-pc’s op griffies van voldoende RAM-geheugen
(32 GB) om grote digitale dossiers vlot te kunnen openen.
- Softwarelicenties:
De nota vraagt om licenties voor de betalende versie van Microsoft 365
Copilot (vergelijkbaar met de Vlaamse Overheid) voor taken zoals het
samenvatten van documenten, vertalingen en het opstellen van notulen.
- Efficiëntie:
Schaf onnodige handelingen af, zoals het dubbel moeten openen van
processen-verbaal in systemen zoals BGC.
- Innovatie:
Richt een "Innovatie & Technologie Task Force" op en
experimenteer met AI in afgeschermde digitale ruimtes.
Kortom: De nota is een pleidooi voor slimme keuzes
boven blinde innovatie. Men wil naar een justitie die efficiënter werkt
door digitale hulp, maar onafhankelijk en menselijk blijft door democratische
controle en participatie van de werkvloer.