Dit rapport bespreekt de uitvoering van de maatregelen
tussen 1 juli 2024 en 1 maart 2025. De opvolging gebeurt aan de hand van
'routekaarten'.
Beleidskloof en Totale Impact
Het rapport benadrukt dat, ondanks de geboekte vooruitgang,
de uitdaging om de nationale ESR-emissiereductiedoelstelling van 47% tegen
2030 te behalen, groot blijft.
De schattingen wijzen uit dat de reeds aangenomen en
geplande federale klimaatmaatregelen de totale benodigde ESR-emissiereducties
in de periode 2026 tot en met 2030 slechts met 8,0% tot 9,1% zullen
dichten. Dit noodzaakt een krachtdadig klimaatbeleid op alle niveaus.
Gedetailleerde Analyse per Beleidsdomein
Hieronder volgt een overzicht van de voortgang en knelpunten
in de belangrijkste beleidsdomeinen:
1. Fiscaliteit en Financiën
Dit domein is een essentiële hefboom voor de
energietransitie.
- Voortgang:
De 'groene' investeringsaftrek is sinds 1 januari 2025 van kracht
en is verhoogd naar 40% voor kmo’s en 30% voor grote ondernemingen. Er
zijn fiscale maatregelen genomen met betrekking tot fossiele brandstoffen
en warmtepompen. De inschepingstaks voor vluchten binnen en buiten de EU is
geharmoniseerd op 5 euro per persoon. De vergroening van de mobiliteit
(bedrijfswagens en mobiliteitsbudget) wordt verder uitgerold.
- Status:
Op schema/afgerond voor de hervorming van de milieufiscaliteit en
vergroening van de mobiliteit.
2. Energie
Er worden stappen gezet richting meer hernieuwbare energie
en bevoorradingszekerheid.
- Voortgang:
De verlenging van de levensduur van de kerncentrales Doel 4 en Tihange 3
met 10 jaar is wettelijk vastgelegd. De aanleg van het Prinses
Elisabeth-eiland (offshore wind) is gestart en de aanbesteding voor het
eerste perceel is gelanceerd. De Routekaart voor de versterking van de
offshore capaciteit is Op schema/afgerond. Nieuwe
radartechnologieën verminderden belemmeringen voor de plaatsing van
windmolens nabij luchthavens.
- Knelpunten:
De omzetting van de EU-Richtlijn Hernieuwbare Energie (RED III) is
vertraagd. Hoewel de federale waterstofwet grotendeels overeind bleef na
een beroep van de Vlaamse overheid, ontbreekt er nog steeds een
financieringskader voor de waterstofbackbone-projecten.
3. Transport en Mobiliteit
Dit is de sector wiens uitstoot blijft stijgen.
- Uitdagingen:
Er is een negatieve 'modal shift' in het goederenvervoer per spoor
sinds 2021, wat betekent dat meer goederen via de weg worden vervoerd, wat
de uitstoot doet toenemen.
- Spoorvervoer:
De NMBS heeft de geplande uitbreiding van het reizigersaanbod (fase twee
van het vervoersplan) uitgesteld tot na 2027 vanwege een tekort aan
treinbestuurders.
- Beleid:
De routekaart voor Mobility-as-a-Service (MaaS) werd bevroren
("gepauzeerd") in afwachting van beleidsheroriëntatie. De
routekaart over voertuigen met nuluitstoot is eveneens als bevroren
("on hold") beschouwd omdat er geen gevolg werd gegeven aan een
haalbaarheidsstudie.
- Status
Indicators: De routekaart voor optimalisatie spoorvervoer: goederen is
formeel Op schema/afgerond (A), maar de feitelijke modal shift is
negatief. De maatregel 'Voertuigen met nuluitstoot' is Erg
vertraagd/aanzienlijke obstakels (C).
4. Circulaire Economie
De uitvoering van het Federaal Actieplan Circulaire Economie
2021-2024 werd afgerond.
- Knelpunten:
Er was een gebrek aan budget voor een evaluatie van de impact van
deze maatregelen op de uitstoot van broeikasgassen en energie-efficiëntie.
- Nieuw
Beleid: Nieuwe routekaarten behandelen de opvolging van Europese
regelgeving, zoals de implementatie van de CBAM (koolstofbelasting
aan de grens), het herziene ETS-systeem, en het beleid rond ozon
en F-gassen.
- Status
Indicators: De afgeronde actieplannen Circulaire Economie en
Productbeleid zijn Op schema/afgerond (A).
5. Federale Overheidsgebouwen
De renovatie van de federale gebouwen verloopt te traag.
- Knelpunten:
Budgettaire en personeelstekorten zijn de belangrijkste obstakels
voor zowel Defensie als de Regie der Gebouwen, wat leidt tot aanzienlijke
vertragingen in renovatie- en nieuwbouwprojecten. De energetische
renovatie van gevangenisinfrastructuur (Regie) is meer dan een jaar
vertraagd.
- Financiering:
De DRFM-faciliteit (Design, Renovate, Finance & Maintain) is
essentieel, maar vereist budgetvastleggingen tot in 2069 om de kredieten
af te lossen, aangezien de gerealiseerde energiebesparingen niet volstaan
om alle investeringen onmiddellijk te dekken.
- Status
Indicators: De energetische renovatie van de Regie is geclassificeerd
als Erg vertraagd/aanzienlijke obstakels (C).
6. Werking van Overheidsbedrijven
Er is weinig tot geen vooruitgang geboekt in de
verduurzaming van de overheidsbedrijven.
- Knelpunten:
Er is onvoldoende budget voor vormingen over duurzame aankopen. De
implementatie van de vergroening van het wagenpark is ernstig vertraagd;
er is gebrek aan sensibilisering en opvolging van de verplichting om vanaf
1 juli 2024 geen auto’s op fossiele brandstoffen meer aan te kopen.
- Status
Indicators: De vergroening van het wagenpark is Erg
vertraagd/aanzienlijke obstakels (C). De routekaart 'Ecologisch
rijden' van Defensie is stopgezet.
7. Internationale Samenwerking
- Voortgang:
Er was een duidelijke kwantitatieve groei van de federale bijdrage
aan de publieke internationale klimaatfinanciering. De doelstelling van
€150 miljoen voor 2025 werd reeds in 2023 behaald (€216,03 miljoen). Het
budget voor het Green Climate Fund werd met 50% verhoogd.
- Status
Indicators: Op schema/afgerond (A).
8. Klimaatgovernance
De Wet van 15 januari 2024 verankerde de federale
beleidscyclus.
- Knelpunten:
De benoeming van de leden van de Wetenschappelijke Klimaatraad is
nog niet afgerond. Hierdoor kan de Raad nog geen adviezen
formuleren over de uitvoering van het klimaatbeleid of de besteding van de
ETS-inkomsten.
- Status
Indicators: Vertraagd/knelpunten (B).
9. Adaptatie
Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de
uitvoering van de federale adaptatiemaatregelen in acht beleidsdomeinen.
- Nieuwe
Focus: De oorspronkelijke routekaart werd opgesplitst in zes
specifieke routekaarten voor een grondigere opvolging, gericht op onder
meer klimaatweerbaarheid voor biodiversiteit, het mariene milieu, en de
bescherming van werknemers tegen klimaatimpact.
- Onderzoek:
Het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (CERAC) is opgericht
en gestart met zijn eerste risicoanalyse.
11. Gezondheid
Dit is een nieuw beleidsdomein dat wordt opgevolgd.
- Doelstelling:
Een koolstofneutraal gezondheidszorgsysteem tegen 2050.
- Actie:
In februari 2025 werd de nulmeting en een decarbonisatie-routekaart,
genaamd 'Operation Zero', gepubliceerd. Nieuwe maatregelen richten
zich op het verminderen van de voetafdruk van ziekenhuizen en het weerbaar
maken van de gezondheidszorg (bv. aanpassing van ziekenhuisnoodplannen en
verbetering van de werking van oproepnummers 112/1733).
12. Sociaal Beleid
- Focus:
Het tegengaan van energiearmoede en de implementatie van het Sociaal
Klimaatplan, met name ter verzachting van de impact van ETS2 (het
emissiehandelssysteem voor gebouwen en wegtransport, dat in 2027 van
kracht wordt).
- Actie:
Het sociale tarief voor energie is versterkt, onder meer met een
uitbreiding naar warmtenetwerken. Er zijn stappen gezet in de
identificatie van kwetsbare doelgroepen die in aanmerking komen voor het
Sociaal Klimaatfonds.
Het is duidelijk dat er administratieve en financiële
vooruitgang is geboekt, met name in internationale klimaatfinanciering en
adaptatie. De kritieke knelpunten liggen echter in de budget- en
personeelstekorten voor de renovatie van overheidsgebouwen en de structurele
uitdaging in de transportsector, waar de uitstoot blijft toenemen.