Deze wet van 8 februari 2026 regelt twee totaal verschillende zaken: drugstesten voor gevangenen in transitiehuizen en nieuwe regels over het verliezen van de Belgische nationaliteit.
Deel 1: Drugstesten in transitiehuizen
Een transitiehuis is een plek waar gevangenen het einde van hun straf uitzitten om zich voor te bereiden op hun terugkeer in de maatschappij. De wet voert hier strengere regels in om de veiligheid te garanderen.
1. Wanneer mag er getest worden? De verantwoordelijke van het transitiehuis mag beslissen om een gevangene te testen op drugs of andere verboden middelen. Dit kan in twee situaties gebeuren:
- Als er persoonlijke aanwijzingen zijn dat iemand drugs gebruikt.
- Via willekeurige controles (steekproeven) op regelmatige tijdstippen.
2. Hoe werkt de test?
- Het gaat om een speeksel- of urinetest.
- De gevangene moet vooraf schriftelijk akkoord gaan met de mogelijkheid dat hij getest kan worden.
- De test wordt afgenomen door personeel dat hiervoor een speciale opleiding heeft gevolgd.
- Er mag geen fysiek geweld worden gebruikt om de test af te nemen. Maar let op: als een gevangene weigert mee te werken, telt dit als een positieve test (alsof er drugs zijn gevonden).
3. Wat zijn je rechten en de gevolgen?
- Je krijgt de uitslag schriftelijk. Als de test positief is, mag je vragen om een herhalingsonderzoek (een tweede controle), tenzij dit wetenschappelijk niet meer mogelijk is.
- Bij een positieve test wordt de gevangenisdirecteur en de medische dienst ingelicht. Er wordt gekeken of de gevangene medische hulp of begeleiding nodig heeft.
- Een positieve test heeft ernstige gevolgen: het kan betekenen dat je je plaats in het transitiehuis verliest en terug naar de gevangenis moet.
Deze regels gaan in uiterlijk op 1 mei 2026.
Deel 2: Verlies van de Belgische nationaliteit
Dit deel van de wet gaat over mensen die de Belgische nationaliteit hebben verkregen (dus niet bij geboorte) en zware misdrijven plegen. De regels worden strenger en directer.
1. Wanneer riskeer je je nationaliteit te verliezen? Dit geldt als je veroordeeld wordt tot een gevangenisstraf van minstens 5 jaar effectief (dus zonder uitstel). Dit moet gaan om specifieke zware misdrijven (zoals terrorisme of zware criminaliteit) die gepleegd zijn binnen 15 jaar nadat je Belg bent geworden.
2. Wat verandert er voor de rechter? Vroeger moest het Openbaar Ministerie dit specifiek vorderen. Nu moet de rechter zich bij zo'n zware veroordeling automatisch ("ambtshalve") uitspreken over het afnemen van de Belgische nationaliteit. Het is dus een vast onderdeel van de strafzaak geworden.
3. Is het verplicht? De rechter moet erover oordelen, maar is niet verplicht om de nationaliteit altijd af te nemen. De rechter kan beslissen om het niet te doen als de gevolgen "kennelijk onredelijk en onevenredig" zouden zijn. De rechter moet dan wel heel goed uitleggen in het vonnis waarom hij de nationaliteit niet afneemt.